ผิวแห้งคันในผู้สูงอายุ: สาเหตุ วิธีดูแล และเมื่อไรควรพบแพทย์

อาการผิวแห้ง ลอกเป็นขุย และคันตามตัว เป็นเรื่องที่ผู้สูงอายุจำนวนมากพบเจอ โดยเฉพาะบริเวณหน้าแข้ง แขน และหลัง อาการมักเป็นมากขึ้นในช่วงอากาศเย็น อากาศแห้ง หรือเมื่ออยู่ในห้องปรับอากาศนาน ๆ บทความนี้อธิบายว่าทำไมผิวของผู้สูงอายุจึงแห้งง่าย ควรดูแลอย่างไรในชีวิตประจำวัน และอาการแบบไหนที่ไม่ควรปล่อยไว้

ทำไมผิวผู้สูงอายุจึงแห้งและคันง่าย?

เมื่ออายุมากขึ้น ผิวหนังมีการเปลี่ยนแปลงหลายอย่างพร้อมกัน ต่อมไขมันและต่อมเหงื่อทำงานน้อยลง ทำให้ชั้นน้ำมันที่เคลือบผิวบางลง ผิวจึงเก็บน้ำได้น้อยลงและสูญเสียความชุ่มชื้นเร็วขึ้น ชั้นหนังกำพร้าบางลงและผลัดเซลล์ช้าลง คอลลาเจนและอีลาสตินในชั้นหนังแท้ลดลง ผิวจึงแห้ง หยาบ และไวต่อการระคายเคืองมากกว่าเดิม

ปัจจัยภายนอกที่ทำให้อาการเป็นมากขึ้น ได้แก่ อากาศเย็นและแห้ง การอยู่ในห้องปรับอากาศ การอาบน้ำอุ่นจัดหรืออาบน้ำนาน การใช้สบู่ที่ชะล้างแรง และการเสียดสีจากเสื้อผ้า นอกจากนี้ภาวะขาดน้ำ โรคประจำตัวบางอย่าง และยาบางชนิดก็อาจทำให้ผิวแห้งหรือคันได้ จึงควรแจ้งแพทย์เมื่ออาการเป็นเรื้อรัง

ลักษณะอาการที่พบบ่อย

• ผิวแห้ง หยาบ ลอกเป็นขุยละเอียด โดยเฉพาะหน้าแข้ง แขน และหลัง
• คันโดยไม่มีผื่นชัดเจน หรือคันมากขึ้นตอนกลางคืนและหลังอาบน้ำ
• ผิวแตกเป็นร่องละเอียดคล้ายลายกระเบื้อง ในรายที่แห้งมาก
• รอยเกาหรือรอยดำจากการเกาซ้ำ ๆ

วิธีดูแลผิวแห้งคันในชีวิตประจำวัน

1. ปรับวิธีอาบน้ำ ใช้น้ำอุณหภูมิห้องหรืออุ่นเล็กน้อย ไม่อาบน้ำร้อนจัด ใช้เวลาอาบไม่นาน และซับตัวเบา ๆ แทนการถูแรง

2. เลือกผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดอ่อนโยน ใช้สบู่หรือครีมอาบน้ำสูตรอ่อนโยน ไม่มีน้ำหอม ค่าความเป็นกรด-ด่างใกล้เคียงผิว และไม่จำเป็นต้องฟอกสบู่ทั่วตัวทุกครั้ง

3. ทามอยส์เจอไรเซอร์ทันทีหลังอาบน้ำ ทาภายในไม่กี่นาทีหลังซับตัวขณะผิวยังชื้น เพื่อกักเก็บความชุ่มชื้น เลือกเนื้อครีมหรือออยล์เม้นต์ที่ค่อนข้างเข้มข้นสำหรับผิวแห้งมาก และทาซ้ำระหว่างวันในบริเวณที่แห้งหรือคัน

4. ลดสิ่งกระตุ้นการคัน สวมเสื้อผ้าเนื้อนุ่ม ระบายอากาศดี หลีกเลี่ยงเนื้อผ้าที่ระคายผิว ตัดเล็บสั้น และพยายามลูบหรือประคบเย็นแทนการเกาเมื่อคัน

5. ดูแลสภาพแวดล้อม หากอยู่ในห้องปรับอากาศนานหรืออากาศแห้ง อาจพิจารณาใช้เครื่องเพิ่มความชื้น และหลีกเลี่ยงการเป่าลมเย็นหรือพัดลมจ่อผิวโดยตรง

6. ดื่มน้ำและรับประทานอาหารให้เพียงพอ ดื่มน้ำสม่ำเสมอตามที่ร่างกายต้องการ (ผู้ที่มีโรคประจำตัวที่ต้องจำกัดน้ำ ควรทำตามคำแนะนำของแพทย์ประจำตัว) และรับประทานอาหารให้ครบหมู่

อาการแบบไหนที่ควรพบแพทย์?

การดูแลข้างต้นเหมาะกับผิวแห้งคันทั่วไป แต่ควรปรึกษาแพทย์เมื่อ

• ดูแลตนเองแล้วอาการไม่ดีขึ้น หรือคันจนรบกวนการนอนหรือชีวิตประจำวัน
• มีผื่นแดง ตุ่ม แผล น้ำเหลืองซึม หรือสัญญาณติดเชื้อจากการเกา
• คันทั่วตัวโดยไม่มีผื่น ร่วมกับอาการอื่น เช่น เหนื่อยง่าย น้ำหนักลด ตัวเหลือง หรือมีโรคประจำตัว เพราะอาการคันอาจเกี่ยวข้องกับภาวะภายในร่างกายที่ต้องตรวจเพิ่มเติม
• เริ่มยาใหม่แล้วมีอาการคันตามมา

แพทย์จะซักประวัติ ตรวจผิวหนัง และพิจารณาว่าต้องตรวจเพิ่มเติมหรือไม่ การใช้ยาทาหรือยารับประทานเพื่อลดอาการคันควรอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์ ไม่ควรซื้อยาที่มีสเตียรอยด์มาใช้เองต่อเนื่อง

สรุป

ผิวแห้งคันในผู้สูงอายุเกิดจากการเปลี่ยนแปลงตามวัยร่วมกับปัจจัยแวดล้อม การปรับวิธีอาบน้ำ เลือกผลิตภัณฑ์อ่อนโยน และทามอยส์เจอไรเซอร์สม่ำเสมอช่วยให้อาการดีขึ้นในคนส่วนใหญ่ หากอาการรุนแรง เรื้อรัง หรือมีสัญญาณผิดปกติ ควรให้แพทย์ประเมินเพื่อหาสาเหตุและวางแผนดูแลที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคล

ปรึกษาเรื่องผิวกับแพทย์